Một chiếc bật lửa giá một tệ thì liên quan gì đến xưởng in? Nhìn vào cách các xưởng ở Thiệu Đông chia việc, bạn sẽ thấy một câu hỏi rất quen: trong một ca, máy mất bao nhiêu phút chỉ để chuyển từ đơn này sang đơn khác?

Thiệu Đông giữ giá bằng cách nào

Thiệu Đông (Shaodong) là một thành phố nhỏ ở tỉnh Hồ Nam, Trung Quốc. Theo bài của China Daily đăng lại trên cổng thông tin tỉnh Hồ Nam cuối năm 2024, thế giới tiêu thụ khoảng 20 tỷ chiếc bật lửa mỗi năm và khoảng 75% trong số đó được làm tại đây. Ngành này thu hút hơn 80.000 lao động, khoảng 7,6% dân số địa phương. Doanh nghiệp lớn nhất, Hunan Dongyi, có thể làm 12 đến 13 triệu chiếc mỗi ngày với hơn 200 mẫu (Hunan Provincial Government).

Điều đáng chú ý là cấu trúc của cả cụm. Trong 114 doanh nghiệp bật lửa của huyện, chỉ 27 đơn vị lắp ráp thành phẩm, số còn lại chuyên làm vật tư và linh kiện. China Daily dẫn lời phó thị trưởng Âu Dương Trấn rằng các doanh nghiệp ở đây làm được hơn 200 loại linh kiện và nhà máy nào cũng tới được trong thời gian ngắn. Tự động hóa giúp Dongyi tăng công suất khoảng 20 lần (China Daily).

Ở Thiệu Đông, mỗi xưởng làm một việc lặp đi lặp lại. Họ ít phải đổi khuôn, đổi vật tư, lại lấy linh kiện ngay gần đó, nên giá mỗi chiếc mới xuống được. Xưởng in thì hay gặp cảnh ngược lại: hết đơn này là phải đổi giấy, đổi kẽm, đổi màu cho đơn kia.

Thử ghi lại lúc máy dừng

Hết một đơn, thợ có thể phải thay chồng giấy, lên bộ kẽm mới rồi chỉnh màu. Có hôm máy đã sẵn sàng mà file vẫn chờ duyệt. Trên sổ ca, cả hai lần dừng đều có thể trông giống nhau. Ghi thêm lý do sẽ cho biết việc nào thuộc về máy và việc nào có thể giải quyết từ trước, chẳng hạn chốt file sớm hơn.

Một mẫu sổ đơn giản gồm năm cột là đủ để bắt đầu: giờ dừng, giờ chạy lại, lý do dừng, đơn trước và đơn sau. Lý do nên chọn trong một danh sách ngắn như đổi giấy, đổi kẽm, chỉnh màu, chờ file, chờ vật tư, sự cố máy. Sau hai tuần, cộng số phút theo từng lý do. Thường sẽ có một hai nhóm chiếm phần lớn thời gian dừng, và đó là chỗ đáng sửa trước.

Xếp gần nhau những việc giống nhau

Khi hạn giao cho phép, thử cho các đơn cùng loại giấy và khổ chạy liền nhau. So với lịch cũ, ghi xem thợ bớt được mấy lần thay giấy và số đơn giao đúng hẹn có thay đổi không. Nếu máy in chạy đều hơn mà hàng lại dồn trước máy bế, xem lại giờ bàn giao cho tổ bế trước khi áp dụng lịch mới cho cả xưởng.

Đây là phiên bản thu nhỏ của bài học Thiệu Đông. Xưởng in không thể biến mình thành nhà máy chỉ làm một sản phẩm, nhưng có thể gom những việc giống nhau lại để mỗi lần đổi việc đáng giá hơn.

Làm trước những gì không cần máy dừng

Phương pháp SMED trong sản xuất tinh gọn khuyên tách việc chuyển đổi thành hai loại: việc chỉ làm được khi máy dừng và việc làm được trong lúc máy vẫn chạy (Lean Enterprise Institute). Ở xưởng in, kẽm đã ra và kiểm, giấy đã đếm và đưa tới cạnh máy, file đã được khách ký duyệt đều là những việc nên xong trước khi đơn trước chạy hết.

Thử mở sổ ca và xem máy thường phải đợi gì. Nếu phần lớn thời gian mất vì chờ file, bạn có thể chốt giờ nhận file cho từng ca và chỉ xếp lịch những đơn khách đã duyệt.

Một phép tính để thấy số phút có giá bao nhiêu

Giả sử một máy in chạy hai ca mỗi ngày, mỗi ca nhận trung bình tám đơn. Mỗi lần đổi đơn mất 25 phút cho thay giấy, lên kẽm và chỉnh màu. Như vậy mỗi ngày máy dành khoảng 400 phút, gần bảy giờ, cho việc chuyển đổi. Nếu gom đơn cùng giấy để bớt được 5 phút ở một nửa số lần đổi, xưởng lấy lại 40 phút mỗi ngày, tức khoảng 17 giờ máy mỗi tháng với 26 ngày làm việc.

Mười bảy giờ máy đủ để chạy thêm vài chục đơn tờ rơi nhỏ mà không cần mua máy hay tăng ca. Con số cụ thể ở xưởng bạn sẽ khác, nhưng cách tính thì giống nhau: lấy số lần đổi việc nhân số phút mỗi lần, rồi xem bớt được bao nhiêu.

Đừng chỉ nhìn vào giá bán

Bài học từ Thiệu Đông không phải là bán rẻ để giành đơn. Cụm bật lửa này còn có hiệp hội ngành ra hướng dẫn giá để tránh chiến tranh giá giữa các doanh nghiệp. Họ cạnh tranh bằng chi phí trên mỗi chiếc. Với xưởng in, tương đương là biết rõ mỗi lần đổi việc tốn bao nhiêu phút và bao nhiêu tờ giấy, rồi tìm cách giảm số lần đổi việc trước khi nghĩ tới chuyện giảm giá.

Đọc thêm xếp lịch để bớt setup, chọn đơn theo công suất.